Op 14 juni 1846 kwamen liberalen uit het hele land samen in Brussel. In de gotische zaal van het Brusselse stadhuis werd de eerste liberale partij van België opgericht. Vandaag, 180 jaar later, is dat geen louter historisch feit. Het is een herinnering aan iets fundamenteels: vrijheid ontstaat niet vanzelf. Ze moet verdedigd, georganiseerd en telkens opnieuw aangepast worden aan de uitdagingen van haar tijd.
1846: de geboorte van politieke vrijheid
België was in 1846 nog een jonge staat. De onafhankelijkheid van 1830 lag amper zestien jaar achter ons. De eerste jaren werden gekenmerkt door het unionisme, een samenwerking tussen katholieken en liberalen. Die samenwerking had haar nut gehad bij de uitbouw van het land, maar ze botste steeds meer op fundamentele meningsverschillen.
De liberalen wilden een moderne rechtsstaat. Een staat waarin burgers vrij konden denken, spreken, ondernemen en zich verenigen. Een staat waarin onderwijs, bestuur en justitie niet ondergeschikt waren aan één levensbeschouwing. Een staat die ruimte gaf aan vooruitgang.
Het liberale congres van 14 juni 1846 was daarom meer dan de oprichting van een partij. Het was de politieke vertaling van een overtuiging: macht moet begrensd worden, burgers moeten vrij zijn, en de overheid moet ten dienste staan van de samenleving. Het programma van toen ging onder meer over kieshervorming, belastinghervorming, lagere overheidsuitgaven, beter onderwijs, betere arbeidsomstandigheden en bescherming van vrouwen en kinderen in mijnen, fabrieken en werkplaatsen.
Dat klinkt vandaag opvallend herkenbaar.
Vrijheid is nooit af
Wie naar 1846 kijkt, ziet geen nostalgie. Men ziet een opdracht.
De strijd van toen ging over burgerlijke vrijheden, onderwijs, belastingen, bestuur en vooruitgang. De strijd van vandaag gaat over dezelfde kernvragen, maar in een andere vorm.
- Kunnen mensen nog vooruit door te werken en te ondernemen?
- Krijgen jongeren nog de kans om sterker te worden dan de omstandigheden waarin ze geboren zijn?
- Blijft de overheid betaalbaar, efficiënt en betrouwbaar?
- Beschermen we individuele vrijheid ook wanneer ethische keuzes gevoelig liggen?
- Durven we hervormen, of laten we het land vastlopen in stilstand?
Voor Anders. is liberalisme geen erfstuk dat men op een schouw zet. Het is een werkwoord. Het betekent kiezen voor vrije mensen, een sterke economie, gelijke rechten, een slanke overheid en verantwoordelijkheid tegenover de volgende generaties.
Waarom een liberale partij vandaag nodig blijft
Een liberale partij is vandaag minstens even nodig als in 1846, omdat vrijheid opnieuw van twee kanten onder druk staat.
Aan de ene kant is er de verleiding van de almachtige overheid. Voor elk probleem komt er een regel, een subsidie, een controle of een nieuwe structuur. Maar een samenleving wordt niet sterker wanneer de overheid alles naar zich toe trekt. Ze wordt sterker wanneer mensen, ondernemers, verenigingen, scholen en lokale gemeenschappen ruimte krijgen om initiatief te nemen.
Aan de andere kant is er de verleiding van extremen. Angst, wantrouwen en polarisatie worden soms voorgesteld als daadkracht. Maar een land bouw je niet op door mensen tegen elkaar uit te spelen. Een sterk land vraagt samenwerking, redelijkheid en hervormingen die werken.
Daarom kiest Anders. voor een overheid die haar kerntaken ernstig neemt: veiligheid, onderwijs, justitie, zorg voor wie het echt nodig heeft, en een beleid dat werken en ondernemen beloont. Voor ons is die lijn helder: meer welvaart door hervormingen, minder regeldruk, een efficiëntere overheid en een beleid waarin werken opnieuw meer loont.
Vrij ondernemen, eerlijk bijdragen
Onze welvaart komt niet uit de lucht vallen. Ze wordt elke dag gemaakt door mensen die werken, investeren, risico nemen, innoveren en verantwoordelijkheid dragen.
Daarom is een liberale partij nodig die durft zeggen dat ondernemerschap geen probleem is, maar een oplossing. Dat jobs niet ontstaan door papierwerk, maar door vertrouwen. Dat belastingen nodig zijn om publieke diensten te betalen, maar dat ze eenvoudig, eerlijk en draaglijk moeten blijven. Dat sociale bescherming belangrijk is, maar dat ze mensen vooruit moet helpen en niet vastzetten in afhankelijkheid.
Een moderne liberale partij verdedigt dus niet het recht van de sterkste. Ze verdedigt een samenleving waarin zoveel mogelijk mensen sterk kunnen worden.
Dat vraagt goed onderwijs, een arbeidsmarkt die kansen geeft, minder administratieve last, een overheid die sneller beslist en sociale steun die werkt als springplank. Niet als eindstation.
Progressief waar het over mensen gaat
Liberalisme is ook de overtuiging dat mensen eigenaar zijn van hun eigen leven.
Dat geldt voor wie wil zijn wie hij of zij is. Voor wie zelf keuzes wil maken over lichaam, gezin, liefde, geloof of levensbeschouwing. Voor wie waardig wil leven en waardig wil sterven.
Daarom blijft een liberale partij nodig in ethische dossiers. Niet om iedereen dezelfde keuze op te leggen, maar net om te vermijden dat één morele opvatting de vrijheid van iedereen beperkt. De voorbije jaren werden stappen gezet rond onder meer de decriminalisering van sekswerk, de transgenderwet, geboorteverlof, de strijd tegen conversietherapie, gelijke kansen en de uitbouw van zorg voor slachtoffers van seksueel geweld.
Maar het werk is niet af. Zelfbeschikking, abortus, euthanasie, draagmoederschap en gelijke rechten blijven thema’s waar redelijkheid, zorgvuldigheid en vrijheid nodig zijn. Juist daarom mag ethische vooruitgang niet afhangen van blokkeringen of taboes.
Een sterke overheid is een beperkte overheid
Sommigen denken dat liberalen tegen de overheid zijn. Dat klopt niet. Liberalen zijn tegen een overheid die te veel belooft en te weinig levert.
Een sterke overheid is geen overheid die overal tussenkomt. Het is een overheid die doet wat nodig is, en dat goed doet. Een overheid die vergunningen sneller aflevert, justitie laat werken, veiligheid garandeert, onderwijs versterkt, verspilling tegengaat en zorgvuldig omspringt met belastinggeld.
Ook dat is een vorm van respect. Respect voor burgers die belastingen betalen. Respect voor ondernemers die regels moeten volgen. Respect voor mensen die afhankelijk zijn van publieke diensten en recht hebben op kwaliteit.
Daarom kiest Anders. voor minder structuren, minder verspilling, meer digitalisering en een bestuur dat meetbaar beter presteert. Een slanke staat is geen zwakke staat. Het is een staat die haar energie richt op wat echt telt.
De liberale opdracht van vandaag
In 1846 organiseerden liberalen zich omdat ze begrepen dat vrijheid politieke kracht nodig heeft. Vandaag is dat niet anders.
We hebben een liberale partij nodig die durft hervormen wanneer stilstand comfortabeler lijkt. Die welvaart verdedigt zonder blind te zijn voor wie kansen mist. Die sociale bescherming koppelt aan verantwoordelijkheid. Die ethische vrijheid verdedigt zonder neer te kijken op wie anders denkt. Die Europa ziet als hefboom voor veiligheid en welvaart. Die de overheid wil verbeteren in plaats van ze eindeloos uit te breiden.
Dat is geen nostalgie naar 1846. Dat is trouw blijven aan de beste liberale traditie: vooruitgang mogelijk maken door mensen vrijer, sterker en verantwoordelijker te maken.
Slot
180 jaar na de oprichting van de eerste liberale partij in België is de opdracht duidelijk. Anders. moet de partij zijn die vrijheid opnieuw concreet maakt: in het loonbriefje van wie werkt, in de ruimte voor wie onderneemt, in de kansen voor elk kind, in de rechten van elke burger en in een overheid die eindelijk beter presteert.
Vrijheid is nooit vanzelfsprekend. Daarom blijft een liberale partij vandaag niet alleen nodig. Ze is noodzakelijk.